Vallée de la Marne: de derde regio van Champagne

Als mensen aan Champagne denken, denken ze meestal aan krijt. De witte kliffen onder Reims, de perfecte Chardonnay-hellingen ten zuiden van Épernay, de grote kathedraalachtige huizen op hun kalkstenen kelders. Maar als je de rivier de Marne westwaarts volgt vanuit Épernay, verandert het landschap. De heuvels worden zachter. De bodems worden donkerder. De dominante druif is niet langer Chardonnay of Pinot Noir maar iets anders. Welkom in de Vallée de la Marne.

Van de drie regio's van Champagne is de Marnevallei degene die de meeste drinkers onderschatten. De Côte des Blancs krijgt de reputatie van mineraliteit. De Montagne de Reims krijgt de Grand Cru-huizen. De Côte des Bar verder naar het zuiden krijgt de aandacht voor grower-champagne. De Vallée zit ertussenin, stiller, warmer, vergevingsgezinder, en stilletjes verantwoordelijk voor een enorm aandeel van wat echte Champagne naar Champagne laat smaken.

Het landschap: de Marne westwaarts volgen

De Vallée de la Marne loopt vanaf Épernay westwaarts en volgt de rivier de Marne door Dizy, Aÿ, Cumières, Damery, Reuil, en verder richting Château-Thierry. Op een kaart lijkt het op een lang groen lint, geflankeerd door wijngaarden op beide oevers. De noordelijk gelegen hellingen blijven koeler en structureler. De zuidelijk gelegen hellingen vangen meer zon en geven rijper, ronder fruit. De dorpen liggen dicht bij de rivier, met oude kerken die uit de wijnstokken steken en kelders die achter hen in de hellingen zijn uitgegraven.

Dit is een van de oudste continu bewerkte delen van Champagne. De Romeinen plantten hier al. Middeleeuwse abdijen verfijnden de praktijk. Tegen de achttiende eeuw verscheepten de dorpen Aÿ en Dizy stille wijn naar Versailles. De mousserende revolutie kwam later, maar de geometrie van de wijnstokken lag al vast.

Geografisch is de Vallée enorm. Ze strekt zich over ongeveer negentig kilometer uit en beslaat rond een derde van het totale beplante oppervlak van Champagne. Die schaal doet ertoe. Als mensen praten over de grote Champagnehuizen die Pinot Meunier gebruiken voor volume en rondheid, hebben ze het meestal over druiven die hier zijn gegroeid.

De bodem: klei, mergel en waarom het uitmaakt

• De Côte des Blancs ligt op bijna zuivere krijt. Chardonnay die daar wordt geplant, geeft je dat lasergesneden, ziltige, minerale profiel dat de afkorting is geworden voor serieuze Champagne. Ga westwaarts de Vallée in en de krijt begint te verdwijnen onder zwaardere toplagen.

• In de Marnevallei is de ondergrond op diepte nog steeds krijthoudend, maar de toplaag wordt gedomineerd door klei, mergel, silt, en op sommige plekken zand en zandsteen. Sommige hellingen zijn in wezen kalkhoudende mergel over een krijtbasis. Andere zijn bijna pure klei met een harde zandsteenlaag erbovenop. Dit doet ertoe omdat klei water vasthoudt. Klei warmt langzaam op in het voorjaar en koelt langzaam af in het najaar. Klei geeft je fruitgedreven, texturele, rijkere wijnen met minder uitgesproken mineraliteit.

• Vergelijk dat met de Montagne de Reims, waar Pinot Noir op krijt-en-klei-hellingen zit en je gestructureerde, strak opgespannen, hartige wijn geeft die tijd nodig heeft. In sommige gevallen dezelfde druivenfamilie, andere bodem, andere persoonlijkheid. De Vallée ruilt scherpte in voor gulheid. Ze ruilt reserve in voor onmiddellijkheid. Dat is geen compromis. Het is een eigen voorstel.

Pinot Meunier: de kenmerkende druif van de regio

Als de Côte des Blancs het land van Chardonnay is en de Montagne de Reims het land van Pinot Noir, dan is de Vallée de la Marne het land van Pinot Meunier. Meunier is de derde druif van Champagne, historisch behandeld als de werkpaard-druif en de volumevuller. Die reputatie begint eindelijk te veranderen, en de Marnevallei is waar de rehabilitatie plaatsvindt.

Meunier botst laat uit en rijpt vroeg. In de praktijk betekent dat dat hij de voorjaarsvorst ontloopt en zijn cyclus afrondt voordat de herfstregens gevaarlijk worden. In koele jaren waarin Chardonnay het moeilijk heeft en Pinot Noir groen blijft, kan Meunier nog steeds rijp, zuiver, expressief fruit leveren. Dat is precies waarom hij eeuwenlang de historisch vorstgevoelige hellingen van de Marnevallei domineerde.

Stilistisch geeft Meunier je rood fruit, boomgaardfruit, een zacht rond middenpalet, en een bloemige toptoon die Pinot Noir zelden alleen produceert. Hij veroudert anders dan de andere twee druiven: hij ontwikkelt niet de diepe herfstige complexiteit van een volgroeide Pinot Noir-cuvée, maar hij houdt jarenlang een fris, fruitig, gebak-achtig karakter vast, langer dan de meeste drinkers verwachten.

Er is een groeiende beweging om Meunier op zichzelf te botteler, in monocépage-cuvées, vaak in een Blanc de Noirs-stijl waarbij een blauwe druif wordt vinifiëerd als een witte mousserende wijn. Als een serieuze wijnboer dit goed doet, is het resultaat geen rustieke terugvaloptie maar een onderscheidende, food-friendly Champagne met meer grip dan de meeste door Chardonnay gedomineerde flessen. Het is ook, bijna altijd, een betere prijs-kwaliteitverhouding.

Le Gallais: de Clos du Château de Boursault

Aan het westelijke uiteinde van de Marnevallei ligt het dorp Boursault onder een negentiende-eeuws kasteel gebouwd door de familie van weduwe Clicquot. De wijngaarden rond het kasteel zijn omsloten door een stenen muur. Die ommuurde wijngaard, de Clos du Château de Boursault, is een van de weinige echte clos in heel Champagne, en behoort toe aan één enkele familie.

Le Gallais bewerkt dit perceel al vijf generaties lang. De clos geeft hen een heel bijzonder microklimaat: de muur houdt warmte vast, het perceel ligt op het zuiden, de bodems zijn de klassieke Vallée-mix van klei, mergel en krijtfragmenten. De Pinot Meunier die hier is geplant, rijpt volledig, houdt zuurgraad vast en krijgt een texturele volheid die je zelden elders bij deze druif vindt.

Hun Demi-Lune-cuvée is de fles waar we naar terugkeren. Hij is Meunier-gedreven, expressief, precies, en onmiskenbaar een single-site wijn. Hij past prachtig bij gebraden kip, paddenstoelenrisotto, of een bord gerijpte Comté. Het is ook een zeldzame kans om een ommuurde-wijngaard-Champagne te drinken zonder een Grand Cru-toeslag.

Jacquesson: een van de oudste onafhankelijken van Champagne

Tien kilometer stroomopwaarts in Dizy zit Jacquesson, een huis dat in 1798 is opgericht. Napoleon zou hun wijn hebben gedronken. Wat er meer toe doet, is dat Jacquesson werkelijk onafhankelijk is gebleven door twee eeuwen van conglomeraatvorming, wat in het moderne Champagne bijna ongehoord is.

Sinds de vroege jaren 2000 hanteert het huis een van de meest filosofisch interessante cuvée-systemen van de regio. In plaats van jaar in jaar uit een consistente non-vintage huisstijl aan te houden, brengen ze elk jaar een genummerde cuvée uit, de 700-serie, die het karakter van het basisjaar weerspiegelt in plaats van te proberen het glad te strijken. Cuvée 745 bijvoorbeeld smaakt duidelijk naar zijn jaar, niet naar een bedrijfsrecept van het huis.

Het fruit komt van een kleine set dorpen in de Vallée de la Marne en de Côte des Blancs, bewerkt volgens een zeer hoge standaard. De stijl is precies, droog, gestructureerd en gebouwd voor bij de tafel. Dosage, wat de kleine toevoeging van suiker en wijn helemaal aan het einde van het proces betekent, wordt laag gehouden. De wijnen zijn lang houdbaar. Als je nog nooit een genummerde Jacquesson hebt geproefd, is het een van de duidelijkste illustraties die wij kennen van wat onafhankelijke Champagne werkelijk betekent: de wijn maken die de jaargang je gaf, niet de wijn die de markt verwacht.

Michel Laval: vier generaties in de vallei

Ook in het hart van de Marnevallei bewerkt Michel Laval al vier generaties lang Pinot Meunier. Het is het soort domein dat nooit een marketingafdeling heeft gehad en er ook nooit een nodig heeft gehad. Alles wat ze uitbrengen is Meunier-gedreven, transparant over herkomst en gebouwd rond wat de familie kent: deze bodem, deze druif, deze helling.

Hun Extra-Brut is de introductie die we voorstellen. Extra-Brut betekent zeer weinig dosage, minder dan zes gram suiker per liter. In een mindere Champagne op basis van Meunier zou dat de wijn benig laten. Hier doet het het tegenovergestelde. Het legt het rijpe boomgaardfruit en de kleigedreven textuur bloot die de regio geeft wanneer ze goed wordt bewerkt. Er is een subtiele bittere afdronk, een beetje citruszest en een lengte die de meeste flessen onder de dertig euro nooit halen.

Michel Laval is een van onze duidelijkste argumenten tegen de aanname dat grower-champagne, wat Champagne betekent gemaakt door dezelfde familie die de druiven verbouwt, een rustiek alternatief is voor de grote huizen. Zorgvuldig verbouwd, eerlijk gevinifieerd, en gebotteld met lage dosage, staat Meunier uit de Marnevallei naast alles uit Reims of Épernay.

Waarom we hier terugkomen

De Vallée de la Marne beloont geduld. Het is niet de regio die goed fotografeert, ze heeft niet de Grand Cru-afkorting, en ze staat niet vooraan op de wijnkaart. Maar ze produceert enkele van de meest food-friendly, eerlijke en stilletjes ambitieuze Champagne die vandaag wordt gemaakt.

Voor The Champagne Fox is deze vallei een referentiepunt. Le Gallais geeft ons een ommuurde-wijngaard-Meunier die geen groot huis kan nabootsen. Jacquesson geeft ons een modern onafhankelijk model dat elke jaargang op zijn eigen voorwaarden behandelt. Michel Laval geeft ons de werkende-boerderij-uitdrukking van wat de regio werkelijk is. Samen dekken deze drie wijnboeren het meeste van wat wij liefhebben aan de Marne: de reikwijdte van stijlen, de diepte van familiekennis, en de pure drinkbaarheid van goed gemaakte wijnen.

Als je jarenlang Chardonnay-gedreven Champagne hebt gedronken en wilt begrijpen waarom de regio drie druiven heeft en niet één, dan is dit waar je begint. Open een fles van een van deze drie wijnboeren op een dinsdag, naast iets dat je op een dinsdag ook echt zou eten, en laat de Vallée zijn eigen zaak bepleiten.